HISTORIA WSPÓLNOTY FRANCISZKANÓW ŚWIECKICH W KATEDRZE
Od początku istnienia III Zakonu Św. Franciszka z Asyżu w ziemi łódzkiej pozostały jedynie przekazy ustne. Według nich tercjarze prawdopodobnie byli już w XVIII wieku przy klasztorze oo. franciszkanów w Łagiewnikach, jednak dokumenty nie zachowały się.
W okresie rozbiorów życie i działalność franciszkanów świeckich była bardzo utrudniona. Zakony uległy kasacji, tercjarze mogli realizować powołanie swoim życiem osobistym, pełnym poświęcenia i modlitwy w duchu św. Franciszka. Jednakże już pod koniec XIX wieku nastąpiło na ziemiach polskich, również w Łodzi, ożywienie tercjarstwa, a w pierwszej połowie XX wieku wręcz jego rozkwit. Na przykład do wspólnoty przy kościele Podwyższenia Świętego Krzyża wstępowało wtedy od 10 do 50 osób rocznie. Wpływ na to miał na pewno fakt, że papieże: Pius IX, Pius X i Leon XIII byli tercjarzami i w swoim nauczaniu propagowali tercjarstwo, widząc w III Zakonie środek odnowy Kościoła, czy wręcz ratunek dla świata po zniszczeniach, również moralnych, jakie dokonały się po I Wojnie Światowej. Do wstępowania do tercjarstwa zachęcali też biskupi polscy.
Do szczególnie aktywnych należał ksiądz biskup Wincenty Tymieniecki z diecezji łódzkiej. I to właśnie on w 1910 roku, wówczas jeszcze jako prałat, wprowadził III Zakon św. Franciszka do będącego jeszcze w budowie kościoła pw. św. Stanisława Kostki w Łodzi2. Wspólnota, kanonicznie erygowana, przynależała do franciszkanów w Łagiewnikach. W 1921 roku wspólnota liczyła już 240 osób, w tym 200 kobiet i 40 mężczyzn. Tercjarze franciszkańscy byli bardzo aktywni, czynili wiele dobra, m. in. wspomagali biegnych, prowadzili kasy pogrzebowe, organizowali zapomogi dla starców i prezenty dla dzieci, spektakle teatralne, kursy zawodowe, np. haftu, czy krawiectwa. Ten okres rozkwitu przerwała II Wojna Światowa. Żadne polskie wspólnoty religijne nie mogły się spotykać. Katedra została zdewastowana, ograbiona i zamieniona na magazyn wojskowy przez hitlerowców. Księży wywieziono do obozów koncentracyjnych, głównie do Dachau.
Po II Wojnie Światowej III Zakon znalazł się w nowej rzeczywistości państwa totalitarnego. Nie mógł działać oficjalnie, wspólnoty powstawały w formie zubożałej, w postaci grup czcicieli św. Franciszka. Wielu tercjarzy zmarło, zginęło na wojnie lub zmieniło miejsce pobytu. Zniszczeniu, bądź zagubieniu uległo wiele dokumentów, także dotyczących wspólnoty katedralnej. W latach 1971-1972 katedra po pożarze została zamknięta, ogień strawił dach i wieże, zniszczył zabytkowe wnętrze świątyni. To także niekorzystnie wpłynęło na możliwość odnowienia wspólnoty.
Brakuje dokumentacji z działalności wspólnoty aż do poczatku XXI wieku, kiedy to założono książkę rejestrującą przebieg spotkań oraz najważniejsze wydarzenia we wspólnocie, chociaż takie spotkania wcześniej odbywały się regularnie. Pierwsza notatka pochodzi z 2004 roku, kiedy to w dniu 23 maja odbyła się Kapituła, na której wybrano Radę Wspólnoty. Przełożoną została s. Cecylia Makuch. W dalszych latach przełożonymi byli: powtórnie s. Cecylia Makuch, s. Zofia Cieślik i br. Piotr Jaworski. Opiekunami duchowymi byli księża: Romuald Szmit, który pełnił funkcję do 25 września 2011 roku, Robert Krawczyk (2011-2013), Ireneusz Kulesza (2013-2021) oraz Rafał Balcerzak (od 2021 roku).
Podczas Kapituły w 2004 roku podjęto decyzję o ufundowaniu figurki gołąbka do figury św. Franciszka z Asyżu stojącej wówczas przy wejściu do kaplicy Najświętszego Sakramentu. Ostatecznie gołąbka umieszczono tam 23 stycznia 2005 roku.
Warto odnotować, że w tamtym czasie, oprócz Mszy Świętych w każdą czwartą niedzielę miesiąca wspólnota spotykała się w każdy czwartek miesiąca o godz. 15.00 w kościele św. Faustyny, aby odmówić Koronkę do Bożego Miłosierdzia, adorować Najświętszy Sakrament oraz modlić się do św. Franciszka.
W czasie od 2004 do 2020 roku, tj. do epidemii koronawirusa, do III Zakonu wstępowały jedna, bądź dwie osoby rocznie i liczba tercjarzy powiększała się. Przyjęcia do postulatu, ale również do nowicjatu i profesji, jubileusze profesów oraz spotkania opłatkowe i wielkanocne obchodzono bardzo uroczyście, z udziałem księży i często proboszcza parafii.
Z ważniejszych wydarzeń warto zwrócić uwagę na fakt, że we wrześniu 2010 roku w katedrze odczytano Akt Zawierzenia III Zakonu bł. Anieli Salawie. Dzięki inicjatywie franciszkanów świeckich w dniu 18 października 2015 roku, do naszego kościoła przywieziono z Krakowa relikwie bł. Anieli i od tego czasu co roku 9 września, w dniu jej urodzin, przy relikwiarzu wystawionym podczas Mszy Świętej, nasza wspólnota modli się o pomoc i wstawiennictwo bł. Anieli oraz o rychłą jej kanonizację. Mszę Świętą zamawiają franciszkanie świeccy.
W grudniu 2022 roku podczas Kapituły do wspólnoty katedralnej dołączyło dwoje profesów ze wspólnoty przy kościele Podwyższenia Krzyża Świętego, której działalność ze względu na małą liczebność została tam zawieszona. Obecnie, tzn. na początku 2026 roku wspólnota liczy pięciu profesów, spotykających się w każdą czwartą niedzielę miesiąca po Mszy Świętej o godz. 9.30, a jej opiekunem jest ks. Rafał Balcerzak.